palnet

دست بافته های داری و غیرداری


دست بافته های داری و غیرداری :

بافته های داری و غیر داری یا زیر اندازها تنوع و قدمتی قرین قدمت ایران دارد. آشناترین دسته از هنرهای صنایع دستی ایران ، پیش از هر گروهی بافته ها و کف پوش های دستباف می باشد. این دسته قبلا بافته های داری و زیر اندازها نامیده می شده است. و اخیرا در دسته بندی های سازمان صنایع دستی به بافته های داری و غیر داری تغییر نام داده است.
تولید این دست بافته ها ، به‌عنوان یکی از قدیمی ترین صنایع دستی ایران زمین، در اکثر نقاط جغرافیای عشایری ، روستایی و حتی شهری ایران از قدیم رواج داشته است. تنوع این محصولات که عموما به عنوان کفپوش استفاده می شده اند ، تقریا با تنوع فرهنگ مناطق برابر است.

کاربردی بودن این محصولات در کنار هنری بودن آن ، توجه غالب مردم دنیا را به خود جلب کرده است. امروزه محصولات فاخر این دسته در بزرگترین حراجی های دنیا چوب می خورند. و کیفیت، ماندگاری و اصالت آن ها ، همواره نام ایران و هنر صنعت بافته های داری را زنده نگه داشته است.

 

دست بافته های داری چیست ؟

خصوصیت ویژه ی این دسته از دستباف ها استفاده از دارهای بافندگی است. این دارها دو نوع اصلی دارند:

دارهای عمودی یا ایستاده : نوع پیشرفته تر دارهای افقی هستند. که عمود بر زمین قرار می گیرند و عموما ساختاری مشابه دارند.

دارهای افقی یا خوابیده : نوع قدیمی از دارهای سنتی هستند. که بر روی زمین به صورت افقی بر روی زمین قرار می گیرند و ساختاری بسیار ساده دارند.

دارها عموما از جنس چوب و یا فلز هستند. و امروزه پرکاربردترین نوع از دارها ، دار قالی عمودی می باشد. فرش یا قالی ایرانی ، اگر چه سرشناس ترین نام در این گروه صنایع دستی است. اما سایر دسته ها نظیر گلیم و گبه نیز امروزه در دنیا شناخته شده هستند.

 

دست بافته های غیر داری چیست ؟

بافته های غیرداری دستباف های سنتی ایرانی است که برای بافت آنها از دار یا سازه های چوبی و فلزی استفاده نمی شود. انواع وسایلی مانند سوزن و قیچی و انواع مواد اولیه شامل پشم گوسفند ، پشم شتر و سایر مواد اولیه طبیعی برای تهیه ی این دسته از دستباف ها به کار می روند. بر خلاف گروه نساجی که در آن از ماشین های بافت استفاده می شد، این دسته از بافته ها کاملا دستی و بدون ماشین بافته می شوند.

 

گبه :

گبه انواعی از زیرانداز میباشد و همچون فرش بافی ارزش هنری بسیاری نیز دارد بطوریکه امروزه در همه جای دنیا طرفداران بیشماری را به خود جلب کرده. برخی از محققان دلیل نامگذاری این قالیچه با عنوان گبه را ضخیم بودن و کاربرد آن در حفاظت نسبت به عوامل مختلفی چون سرما میدانند. میتوان گفت تاریخچه پیدایش و تولید گبه به زمان انسان‌های اولیه برمیگردد چراکه آنها در ابتدا از پوست حیوانات مختلف به عنوان زیرانداز خود استفاده می‌کردند و به مرور زمان و با کسب تجارب توانستند از پشم حیوانات اهلی نخستین زیراندازهای تار و پودی را تولید کنند که یکی از آنها گبه میباشد.

گبه از جنس همان قالی میباشد با این تفاوت که در اندازه های کوچکتر و با پرزهایی بلندتر تهیه میشود و عمدتا هنر دست عشایر مناطق مختلفی چون بوشهر ، شیراز ، خراسان و … میباشد و در واقع جزو سرمایه اصلی این مردم محسوب میشود. لازم به ذکر است استان فارس با قدمتی 150 ساله در زمینه گبه بافی را میتوان از پیشگامان این هنر در ایران دانست. این منطقه شامل ایل نشینانی چون ایلات قشقایی ، خمسه ، ممسنی و بختیاری میباشد و میتوان با جرات گفت که گبه های بافت ترکان قشقایی فارس از بهترین هاست بطوریکه در خارج از کشور نیز از اعتبار خاصی برخوردار میباشد.

 

نوع بافت و مشخصات گبه :

از تفاوتهای اصلی گبه با فرش یا قالی را میتوان در عواملی دانست چون سایز ، بلندی پرزها که بعضا به یک سانتیمتر هم میرسد ، شمار پود بیشتری که در آنها به کار می‌رود که البته خود عاملی برای نرم بودن گبه ها نیز محسوب میشود. خوشبختانه یکی از عواملی که سبب شده گبه ها را بتوان در انواع مختلف طرح و نقش یافت ، نقش پردازی سنتی و ذهنی بافندگان آن است چراکه در بافت این نوع از زیر انداز ها هیچ گونه نقشه ای وجود ندارد و هر بافنده ای هرآنچه در ذهن خود دارد را به مرحله اجرا در می آورد به همین علت با جرات می‌توان گفت اگر میلیون‌ها گبه را در کنار هم قرار دهید باز هم محال است در بین آنها دو گبه با مشخصاتی کاملا یکسان پیدا کنید همین نکته نیز از دیگر مشخصه های با ارزش هنری این کالا میباشد.

این نوع قالی عمدتا به شکل فارسی باف و بر روی دار های زمینی بافته میشود ؛ با این حال ممکن است گاهی و در بعضی مناطق به روش ترکی باف نیز تهیه شوند. با وجود تنوع زیاد طرح و رنگ در گبه ها با این حال میتوان گفت زمینه‌ گبه‌ های تولیدی مناطق مختلف ایران اکثرا دارای رنگ‌ های روشن نظیر سفید ، کرم یا شیری میباشد. بافت گبه معمولا به وسیله‌ی پشم خودرنگ مخلوط با موی بز صورت میگیرد. این پشم‌ها پس از شستشو ریسیده و تابیده می‌شود و سپس برای بافت مورد استفاده قرار میگیرند.

 

نکات نگهداری:

از آنجائی که در تولید قالی های دست بافت از الیاف و مواد رنگزا طبیعی استفاده شده است، نکاتی در جهت نگهداری درست از آنها باید رعایت شود.
• جهت جلوگیری از بید خوردگی، از قرار دادن فرش در مکان مرطوب و تاریک جلوگیری نمائید و بطور منظم در فاصله زمانی مناسب مکان فرش را تغییر دهید و غبار روبی انجام دهید.
• در صورت قرار گرفتن پایه میز و یا مبل بر روی قالی جهت جلوگیری از ایجاد کوبیدگی در پرز قالی پس از گذشت مدت زمانی نچندان طولانی قالی یا مبل را جابجا نمائید.
• از قرار دادن قالی در فضائی که در معرض نور مستقیم آفتاب قرار دارد خود داری نمائید، زیرا به مرور قالی دچار رنگ پریدگی می شود.
• کشیدن اجسام، به خصوص اجسام تیز باعث ایجاد پارگی در قالی می شود، که باید رعایت شود.
• جهت شست و شوی قالی حتما به مراکز تخصصی شست و شوی قالی مراجعه نمائید. زیرا در صورت شستوشوی اشتباه قالی دچار در هم رفتگی رنگها میشود.
• در صورت بروز هر گونه مشکل و آسیب در اثر سوختگی، حشرات موزی، کوبیدگی به مراکز مرمت و رفوگری مراجعه نمائید.